BMW gaat de fabriek in Leipzig rechtstreeks aansluiten op het toekomstige Duitse waterstofnetwerk. Daarvoor is vandaag de bouw van een ongeveer twee kilometer lange waterstofleiding gestart. Als alles volgens planning verloopt, stroomt er vanaf de eerste helft van 2028 waterstof naar de fabriek. Daarmee wordt Leipzig naar eigen zeggen de eerste autofabriek ter wereld met een directe aansluiting op een waterstofnetwerk.
Waterstof krijgt daarmee bij BMW een rol die een stuk interessanter is dan alleen het aandrijven van een auto. In Leipzig wordt het gas namelijk gebruikt voor industriële processen waarvoor simpelweg heel veel energie nodig is. Denk bijvoorbeeld aan de ovens waarmee autolak wordt gedroogd. En daar begint het verhaal interessanter te worden dan het zoveelste persbericht waarin waterstof als wondermiddel voor de toekomst wordt gepresenteerd.
BMW gebruikt al sinds 2013 waterstof in de interne logistiek van de fabriek. Inmiddels rijden er meer dan 230 vorkheftrucks en trekkers rond die gebruikmaken van brandstofcellen. Een logische keuze, de aandrijving kan net zoveel kracht opwekken als een volledig elektrische aandrijving. Heeft niet de nadelige geur en uitstoot van diesel en tanken duurt nooit zo lang als laden. Sinds 2022 wordt waterstof bovendien ingezet in de lakstraat. Daar staan inmiddels elf ovens die zowel op aardgas als op waterstof kunnen werken.
Dat laatste is geen onbelangrijk detail. BMW hoeft de gaskraan niet van de ene op de andere dag dicht te draaien om vervolgens met de vingers gekruist te hopen dat de waterstofvoorziening het allemaal bijhoudt. De zogenoemde dual-fuel-installaties kunnen tussen aardgas en waterstof schakelen. Volgens BMW levert dat bovendien waardevolle ervaring op met de technische en commerciële kant van waterstof als industriële energiebron.
Waterstof waar het nut heeft
Zodra de nieuwe leiding in gebruik wordt genomen, moet de fabriek in Leipzig de mogelijkheid krijgen om energie-intensieve processen volledig op waterstof te laten draaien. Vooral processen waarbij hoge temperaturen nodig zijn, zoals het drogen van lak, zijn daarvoor interessant.
Daarmee gebruikt BMW waterstof op een plek waar het relatief logisch klinkt. Waterstof is namelijk niet alleen een potentiële brandstof voor auto’s, maar kan ook worden gebruikt als energiedrager voor industriële processen. Juist daar waar directe elektrificatie lastig, duur of technisch ingewikkeld is, kan waterstof een rol spelen.
Een waterstofauto klinkt op papier aantrekkelijk. Je tankt in enkele minuten, hebt geen enorme accu nodig en rijdt uiteindelijk elektrisch. Alleen moet die waterstof eerst worden geproduceerd, opgeslagen, vervoerd en vervolgens in een brandstofcel weer worden omgezet in elektriciteit. Iedere stap kost energie. Bij een batterij-elektrische auto kan elektriciteit veel directer van het stroomnet naar de accu en vervolgens naar de elektromotor. Dat betekent niet dat waterstof nutteloos is. Het betekent vooral dat de toepassing ervan nogal belangrijk is. Laten we wel wezen, dat geldt gewoon voor alles. Een schroevendraaier gebruiken als een hamer gaat ook vroeg of laat mis.
Geen waterstof voor alles
BMW zegt daarom nadrukkelijk technologie-neutraal naar zijn energievoorziening te kijken. Niet iedere fabriek, locatie of toepassing vraagt volgens de fabrikant om dezelfde oplossing. Beschikbare energiebronnen, infrastructuur en kosten spelen allemaal een rol. Dat klinkt misschien minder spectaculair dan “waterstof is de toekomst”, maar het is ook een realistischer verhaal.
Voor sommige industriële toepassingen kan directe elektrische verwarming een uitstekende oplossing zijn. Voor andere processen kan waterstof interessanter worden. En voor transport zijn batterij-elektrische auto’s op dit moment een veel logischer toepassing voor elektriciteit dan diezelfde elektriciteit eerst via een omweg in waterstof te stoppen.
Ook synthetische, CO₂-neutrale brandstoffen kunnen in bepaalde sectoren een rol spelen, bijvoorbeeld waar batterijen of directe elektrificatie lastig toepasbaar zijn. Denk aan delen van de luchtvaart, scheepvaart of bestaande voertuigen en machines waarvoor elektrificatie niet zomaar een kwestie is van een grotere laadpaal naast de deur zetten. De energietransitie krijgt daarmee waarschijnlijk geen enkele winnaar die overal hetzelfde kunstje uitvoert. Het wordt eerder een gereedschapskist met verschillende oplossingen.
Leipzig moet energieproducent worden
BMW kijkt ondertussen verder dan alleen de nieuwe waterstofleiding. De fabrikant wil zijn productielocaties steeds meer veranderen in zogenaamde prosumers. Een soort energiehybride dus: locaties die niet alleen energie verbruiken, maar die ook zelf energie kunnen opwekken en opslaan.
Digitale energiemanagementsystemen moeten daarbij helpen. BMW werkt onder meer met virtuele energiecentrales waarin energieproducenten, verbruikers en opslagcapaciteit digitaal aan elkaar worden gekoppeld. Hierdoor kan het energieverbruik flexibeler worden afgestemd op de beschikbare capaciteit en de belasting van het elektriciteitsnet.
Dat klinkt behoorlijk technisch, maar het achterliggende idee is eenvoudig. Een autofabriek staat niet alleen maar elektriciteit en gas op te slokken zodra iemand op de knop “productie starten” drukt. Energie kan slimmer worden ingekocht, opgeslagen, opgewekt en gebruikt op momenten waarop dat het meest logisch is.
Een andere plek voor waterstofauto’s
De nieuwe BMW-installatie laat daarmee vooral zien dat de discussie over waterstof breder is dan auto’s. Waterstof hoeft niet per se in een personenauto te eindigen om nuttig te zijn. Sterker nog: de toepassing in Leipzig laat precies zien waarom waterstof mogelijk interessanter wordt voor industrie dan voor de gemiddelde automobilist. Waar een elektrische auto relatief efficiënt rechtstreeks gebruikmaakt van elektriciteit, kan waterstof juist waardevol zijn voor processen waarbij hoge temperaturen, langdurige energieopslag of zwaar transport een rol spelen.
Voor de automobilist blijft de batterij-elektrische auto daardoor een belangrijke route naar emissievrij rijden. Waterstof kan daarnaast een plek krijgen waar directe elektrificatie minder praktisch is. En waar vloeibare brandstoffen voorlopig moeilijk te vervangen zijn, kunnen CO₂-neutrale synthetische brandstoffen een andere route vormen.
BMW kiest in Leipzig dus niet voor één heilige energievorm. Het merk bouwt vooral aan een fabriek die verschillende energiebronnen kan gebruiken wanneer die technisch en economisch zinvol zijn. En misschien is dat uiteindelijk een stuk interessanter dan de zoveelste discussie over de vraag of waterstofauto’s wel of niet de elektrische auto gaan vervangen. In Leipzig gaat waterstof voorlopig gewoon iets anders doen: geen auto’s aandrijven, maar de fabriek waarin ze worden gebouwd.
